کم‌خونی در بیماران مبتلا به سرطان

کم‌خونی چیست؟

اگر تعداد گلبول‌های قرمز شما پایین باشد شما در شرایطی هستید که کم‌خونی نامیده می‌‌‌ شود. تعداد گلبول‌های قرمز با یک تست خونی به نامCBC اندازه‌‌‌ گیری می‌‌‌ گردد. کم‌خونی بدین معنی است که میزان هموگلوبین سلول‌های قرمز بسیار پایین است. هموگلوبین قسمتی از گلبول‌های قرمز می‌‌‌ باشد که اکسیژن مورد نیاز بدن را حمل می‌‌‌ کند.

پزشکان کم‌خونی را به‌صورت هموگلوبین کم‌تر از 12g/dl تعریف می‌‌‌ کنند. اما بسیاری از بیماران تا زمانی‌که میزان هموگلوبین به کمتر از 11g/dl نرسیده باشند را احساس نمی‌‌‌ کنند. علائم کم‌خونی به‌آهستگی رخ می‌‌‌ دهد به‌طوری ‌که شما در ابتدا متوجه نمی‌‌‌ شوید. اما وقتی میزان هموگلوبین پایین‌‌‌ تر می‌‌‌ رود علائم بدتر می‌‌‌ شود. این علائم ممکن است به این شرح باشد:

• افزایش در تعداد ضربان قلب
• کوتاهی در نفس
• تنفس مشکل در هنگام فعالیت (همانند پیاده‌‌‌ روی، بالا رفتن از پله‌‌‌ ها یا حتی در حین صحبت کردن)
• سرگیجه
• درد سینه
• ادم در دستها یا پاها
• پوست رنگ پریده
• خستگی

ضعف و خستگی علامتی هست که بیماران را بیش‌تر اذیت می‌‌‌ کند و به این معنی است که سلول‌های بدن اکسیژن را به حد کافی دریافت نمی‌‌‌ کنند.

علل کم‌خونی

در بیماران مبتلا به سرطان، کم‌خونی دارای علل زیادی می‌‌‌ باشد. بعضی از آنها ممکن است به سرطان ربطی نداشته باشند. برخی علل کم‌خونی بدین شرح است:

• خود سرطان
• درمان سرطان
• فقدان برخی ویتامین‌‌‌ ها و مواد معدنی در رژیم غذایی بیماران
• بیماری‌های ارگان‌های حیاتی (شامل بیماری شدید قلبی، ریه و یا کبد)
• تخریب زودرس گلبول‌های قرمز در بدن قبل از اینکه جایگزین گردد.
• کاهش تولید RBC توسط بدن
• بیماری‌‌‌ های ارثی مثل تالاسمی یا آنمی سلول داسی شکل
• ترکیبی از عوامل فوق

برخی عوامل خطر وجود دارد که ممکن است باعث کم‌خونی در شما گردد. این عوامل شامل:

• دریافت شیمی‌‌‌ درمانی بر پایه پلاتی‌‌‌ نیوم
• سرطان خاص (مثل تومورهای ریه یا تخمدان)
• میزان هموگلوبین پایین قبل از اینکه دچار سرطان بشوید.

آزمایشات مورد نیاز برای بررسی علل کم‌خونی:

در صورت هموگلوبین کم‌تر از 11g/dl پزشک شما یک تاریخچه پزشکی و معاینه فیزیکی دقیق از شما به عمل خواهد آورد. ممکن است برای کشف علت دقیق کم‌خونی نیاز به انجام برخی آزمایشات نیز باشد که ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• آزمایش‌‌‌ های شیمی خون جهت اندازه‌‌‌ گیری سطح ویتامین‌‌‌ ها و مواد معدنی و عملکرد ارگان
• شمارش رتیکولوسیت (این تست تعداد سلول‌‌‌ هایی را که بدن شما تولید می‌‌‌ کند را نشان می‌دهد-رتیکولوسیت‌‌‌ ها سلول‌هایی هستند که تازه از مغز استخوان آزاد شده‌‌‌ اند.)
• آزمایش بر روی مغز استخوان
• مطالعات بر روی آهن
• آزمایش برای بررسی وجود خون در مدفوع که به نام آزمایش خون مخفی نامیده می‌‌‌ شود. FOBT))

پزشک یا پرستار شما با استفاده از این آزمایشات و با توجه به تاریخچه پزشکی و معاینات فیزیکی، ممکن است علتی را برای کم‌خونی مطرح سازد. گاهی برای بیماری هیچ علتی به‌جز کم‌خونی ناشی از بیماری‌‌‌ های مزمن پیدا نمی‌‌‌ شود. این نوع از کم‌‌‌ خونی در بیمارانی دیده می‌‌‌ شود که دچار بیماری‌‌‌ های مزمنی چون نارسایی احتقانی قلبی، بیماری‌‌‌ های التهابی یا سرطان می‌‌‌ باشد.

آنمی چه مشکلاتی می‌‌‌ تواند ایجاد کند؟

یافتن علت آنمی مهم هست. ولی تعیین اینکه شدت آن در چه حد است مهم‌‌‌ تر است. آنمی باعث خستگی می‌‌‌ شود، چون که سلول‌های خونی اکسیژن کمی به سلول‌های بدن می‌رساند. در برخی موارد این بیماری به قدری شدید است که تهدیدکننده حیات می‌‌‌ گردد. آنمی سبب می‌‌‌ شود قلب سخت-تر کار کند، بنابراین اگر دارای مشکل قلبی هستید آنمی باعث بدتر شدن این وضعیت می‌‌‌ شود. آنمی شدید ممکن است به این معنی باشد که شما باید درمان سرطان را به تأخیر انداخته یا اینکه از دوزهای پایین‌‌‌ تر استفاده نمایید. همچنین آنمی می‌‌‌ تواند کاهش اثر برخی درمان‌ها گردد.

پزشک یا پرستار شما ممکن است سعی کنند تا شدت و خطر مشکلات ناشی از آنمی را بر اساس علائم یا سطح هموگلوبینی که دارید مشخص کنند. اگر شما علامتی ندارید آنها سعی می‌‌‌ کنند تا مشخص کنند که در آینده چقدر احتمال دارد این مشکلات را پیدا کنید. این کار با در نظر گرفتن مواردی به این شرح صورت می‌‌‌ گیرد:

• سطح هموگلوبین و آزمایشات خونی دیگرتان
• انواع درمان‌هایی که در گذشته برای سرطان دریافت کرده‌‌‌ اید
• اینکه آیا در 6 ماه گذشته نیاز به دریافت خون داشته‌‌‌ اید؟
• آیا دچار بیماری‌های قلب یا ریه هستید
• سن

در صورتی‌که به‌نظر می‌‌‌ رسد شما در خطر ابتلا به آنمی نیستید، پزشک یا پرستارتان هر بار که به کلینیک مراجعه می‌‌‌ کنید میزان هموگلوبین و علائمتان را بررسی خواهند کرد.

شدت آنمی چقدر است؟

با توجه به اینکه علائم شما ممکن است با نتایج آزمایشگاهی مطابقت نکند در اغلب اوقات پزشکان سعی می‌‌‌ کنند شدت آنمی را جهت تصمیم‌‌‌ گیری برای چگونگی درمان تعیین کنند.

آنمی خفیف: هموگلوبین بین 10 تا 12

آنمی متوسط: هموگلوبین بین 8 تا10

آنمی شدید : هموگلوبین کم‌تر از 8

درد سینه، افزایش ضربان قلب، ادم در اندام‌‌‌ های تحتانی، احساس سبکی سر یا تپش قلب هنگام فعالیت؛ علائم جدی آنمی هستند. اگر شما هرکدام از این علائم را دارید با پزشک یا پرستارتان صادق باشید. مشکلات پزشکی نظیر بیماری‌‌‌ های قلبی، یا بیماری مزمن ریوی ممکن است میزان اکسیژن‌‌‌ گیری شما را متأثر سازد. ولی در حضور آنمی احتمال بروز مشکلات جدی وجود دارد. گاهی مشکلات آنقدر جدی هست که نیاز به تزریق خون وجود دارد.

درمان آنمی

هدف از درمان آنمی برطرف کردن علل آن و بالا بردن سطح هموگلوبین بوده تا زمانی‌که علائم رفع گردد.

براساس علت آنمی درمان می‌‌‌ تواند به‌صورت تغییر رژیم غذایی و غنی‌‌‌ تر کردن آن، دریافت آهن و اسیدفولیک و یا متوقف کردن خونریزی باشد. در بیمارانی که نیاز به افزایش سریع هموگلوبین هست تزریق خون به‌عنوان درمان کم‌خونی باید مدنظر قرار گیرد. در بیمارانی که علت کم‌خونی سرطان می‌باشد ممکن است برای بالا بردن هموگلوبین نیاز به مصرف برخی داروها باشد.

به بخش بعدی مراجعه و در مورد بهترین درمان با پزشکتان صحبت کنید. همانند سایر بیماری‌های پزشکی، مزیت‌‌‌ های درمان باید مهم‌تر از خطرات احتمالی باشد.

تزریق خون به‌منظور درمان آنمی

تزریق سلول‌‌‌ های قرمز خون یک راه معمول برای درمان آنمی می‌‌‌ باشد. نیاز به تزریق خون بستگی به شدت علائم و میزان هموگلوبین سرم دارد. در اغلب اوقات وقتی هموگلوبین به زیر هشت می‌‌‌ رسد انتقال خون صورت می‌‌‌ گیرد. این افزایش سریع در میزان هموگلوبین باعث می‌‌‌ شود که بیمار احساس بهتری داشته و او را مطمئن سازد که اکسیژن کافی به ارگان‌‌‌ های حیاتی می‌‌‌ رسد. انتقال خون مشکل را سریعاً برطرف می‌‌‌ کند ولی به همراه آن دارای خطرات کوچکی نیز می‌‌‌ باشد. شایع‌ترین خطر احتمالی بروز واکنش به تزریق خون می‌باشد. و این زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های بیگانه حمله میکند. بیش‌تر این واکنش‌ها کوچک و قابل درمان می‌باشد، اما گاهی می‌تواند بسیار جدی باشد. خطر احتمالی دیگر انتقال برخی عفونت‌ها همانند ویروس هپاتیت B می‌باشد، اما تست‌‌‌ های غربالگری خون که امروزه استفاده می‌‌‌ شود خطر عفونت را بسیار کم کرده است. همچنین آسیب ریوی یا نارسایی احتقانی قلب ناشی از انتقال خون نیز از خطرات دیگر می‌باشد. و بیمارانی که مقادیر زیاد خون دریافت می‌کنند (بیش‌تر از 25 واحد) ممکن است دچار ازدیاد آهن شوند که نیاز به درمان دارد.

داروها و درمان آنمی

راه دیگر درمان آنمی برای بعضی بیماران استفاده از دارو برای اینکه به بدن گفته شود مقدار زیادی سلول‌های خونی درست کند.این داروها مثل اریتروپویتین در بدن عمل می‌کنند. (اریتروپویتین هورمونی هست که از کلیه‌‌‌ ها ترشح شده و به بدن کمک می‌کند تا سلول‌های خودش را بیش‌تر تولید کند. این داروها شامل اپوتین (که اپوژن هم گفته می‌شود) و داربی‌‌‌ پوتین (که آرانسپ هم گفته می‌شود) این داروها معمولاً به‌صورت تزریق زیر پوستی به بیمار داده می‌شود. آنها می‌توانند علائم آنمی را تسکین داده و نیاز به انتقال خون را مرتفع سازند. ولی برای اینکه اثر آنها آغاز شود نیاز به حداقل دو هفته گذشت زمان می‌باشد. این داروها برای بیمارانی استفاده می‌شود که شیمی‌‌‌ درمانی شده و امیدی به بهبودی سرطان نمی‌‌‌ باشد. برخی مطالعات نشان داده‌‌‌ اند که این داروها می‌توانند باعث عوارض جانبی خطرناکی چون بالا رفتن فشار خون یا ایجاد لخته خونی گردند. مطالعات جدید احتمال رشد سرطان و کاهش طول عمر بیماران بخاطر این داروها را مطرح کرده‌‌‌ اند. این داروها باید تنها برای بیمارانی استفاده گردد که در حال حاضر تحت درمان بوده و باید خطرها و مزیت‌های آن به مراجعین گفته شود.